N° 3 (2013) Kirundi - Carmel in Burundi and Rwadna

Go to content

Main menu:

N° 3 (2013) Kirundi

Scapular Conf. > S.C. Formation

Mu maboko ya Mariya



UBUZIMA BWA ELIYA


Intangamarara   


Kuvuga ubuzima bw'umuntu nka Eliya ntivyoroshe kuko yinjira mu buzima butangaje kandi ikindi gitangaje nta muntu n'umwe amenya  irengero ryiwe. Uko Yezu aduga aja mw'ijuru abatumwa biwe bamubona ni ko na Eliya yaduze mu rubeya rw'umuriro  Elisa amubona. Nta handi rero twokura inkuru y’ubuzima bwiwe atari muri Bibiliya. Akaba arico  gitumye dushaka kuraba ingene yabayeho dufashijwe  n'Ijambo ry’Imana. Tukabikora mu bihimba  bitandukanye:
-Eliya, umuhanuzi
-Eliya, umunywanyi n'Imana
-Eliya n’umuryango wa Karumeri
-Ivyo  umuntu yokwigira kuri Eliya

Eliya umuhanuzi
Inkuru ya Eliya umuhanuzi tuyisanga mu gitabo ca mbere c’abami kuva ku kigabane  ca cumi n'indwi gusika  ku kigabane  c'icumi n’icenda. Eliya ni Umutishibi wo mu bantu bo gisagara Gilihadi. Bibiliya nta kindi itubwira kuvyerekeye Eliya, ntituzi ko yoba yari afise abo bavukana, niba yari yubatse, n'ico yakora. Gusa, tubona ko ari umuntu atumwa n’Imana kuri Akabu, kumenyesha amapfa yari agiye gutera mu gihugu ca Israyeli: "Ndarahiye Umukama muzima Imana y'Israyeli nkorera!Muri iyi myaka ntarume n'imvura bizohaba bitavuye kw'ijambo ryanje" (1Bami 17,1). Eliya ni umuntu w'Imana. Arayigamburukira na yo ikamukingira. Ayo mapfa agiye gutera ntazokwigera amushikako namba. Imana ntishobora guheba  kuko ari yo akorera. Reka twumve uko Imana ibimwemerera icese:"Va ngaho, werekeze  mu buseruko, uje kwihisha ku ruzi  Keriti rurabana n'uruzi  Yorodani. Uzonywa amazi y'uwo mugezi kandi nategetse ibikona kuzokugemurira ivyo kurya" (1Bami 17,3-4). Imana ntishobora guheba umusuku wayo igihe ayikorera atiziganya. Ico  asabwa ni ukugamburuka, ukutiganyira; ukwitanga wese atizigamye. Ivyo ni vyo Eliya yakoze maze Imana irangura  isezerano ryayo :"Aragenda, akurikiza ijambo ry'Umukama. Aragenda aguma ku ruzi Keriti rurabana n'uruzi Yorodani. Ibikona vyaza biramuzanira  umukate n'inyama mu gitondo bikamuzanira umukate n'inyama  ku mugoroba, hanyuma agashozako  amazi y'urwo ruzi"(1Bami 17,5-6).
Ntivyagarukiye  aho kuko haheze iminsi mikeyi wa mugezi warakamye niho  Imana yasubiye gutunga  umusuku wayo iciye  ku mupfakazi w’umukene atari afise n'ikintu na kimwe kiretse agafu ku rushi kari mu kebo n’utuvuta twari mu mubehe. Eliya ntiyakekeranije yaragamburukiye Imana arayizigira, hanyuma  Imana  na yo imwereka ububasha bwayo, arangura  ibidashobora gukorwa n'inguvu z'abantu. Igitangaro ca mbere Imana yerekana iciye kuri Eliya ni kurwiza (ifu n'amavuta vy'umupfakazi w'i Sarepta)
Umuhanuzi ni umuntu avuga mu kibanza c'Imana, avuga ivyo atumwe n'Imana. Ni vyo tubona mu muhamagaro canke mw'itorwa ry’abandi bahanuzi bamukurikiye. "Niho  numva ijwi ry'Umukama rivuga   riti "mbe ni nde notuma? Ni nde tworungika?"(Iz6,8). Aho tubibona neza ni ku muhanuzi Yeremiya:"Umukama anshikiriza ijambo ati: "Imbere y'uko ndakurema  mu nda y'uwakwibarutse, nari ndakuzi; utaranavuka narakwitoreye ndakugena ngo ube  umuhanuzi w'amakungu." Ndaheza mvuga nti: Nanje ngira nti:  Ha Mukama Mana! Ehe sinzi kuvuga kuko ndacari muto" Umukama nawe ambwira ati: Ntuvuga   uti: "Ndacari muto" kuko uzogenda kubo ngutumamako bose, kandi ivyo nzogutegeka vyose, uzobivuga . Ntugire ubwoba imbere y'abo ndikumwe na we  ngo ndakurokore; Ni iriyazwe n'Umukama." (Yer 1,4-8).

Ng'ivyo rero ibiranga umuhanuzi. Ntawokekeranya kwita Eliya umuhanuzi, umutumwa w'Imana. Eliya yerekana ko ari umuhanuzi aho yerekana ububasha bwinshi ko atandukanye n’abandi bahanuzi b’ikigirwamana Baari ku musozi wa Karumeri. Eliya aremeza ko ari we muhanuzi wenyene w’Umukama asigaye nayo ab'ikigirwamana Baari bakaba ari amajana ane na mirongo itatu. Eliya atandukanye n’abahanuzi ba Baari kuko asenga Imana ikamwumviriza kandi ikamwishura mu gihe ab’ikigirwamana Bahari batishuwe.
Ntarondera igitangaro ku bwiwe yamara ni ukugira ngo ishengero rimukikije ryemere  ko Umukama ari we Mana: "Mu gihe c'uguhereza ishikanwa, umuhanuzi Eliya aregera avuga ati:"Mukama, Mana ya Aburahamu, Izahaki na Israyeli, uyu musi nibamenye wewe uri Imana y'Israyeli nanje nkaba umusavyo wawe, bamenye kandi ko nakoze ivyo vyose kubw'Ijambo ryawe. N'unyishure,  Mukama n'unyishur! Maze aba bantu bamenye ko ari wewe Umukama Imana kandi ko ari wewe nyene utuma imita y'abo yisubirako." Umuriro w;Umukama urururuka urigita nkuka , za nkwi, ya mabuye , ibivu, ukamya n'aya mazi yari mu mugende. Igihugu cose kibibonye gikubita inkoro hasi kivuga kiti: Umukama ni we Mana! Umukama ni we Mana!"(1Bami 18,36-39).
Eliya ni umutumwa w'Imana, ntavuga ivyiwe ariko avuga kw'izina ry’Imana. mutumwa inywana n’uwayitumye. Hinge  tubandanye kuraba ingne Eliya anywana n'Umukama.

Eliya, ni uwuyaga n'Imana
Twabonye ibitangaro Imana yakoze iciye ku muhanuzi Eliya. Eliya rero n’aho amaze gukora ibitangaro vyinshi atanguye ubundi buzima. Ageze aho yumva ko ata co agishoboye atangura gucika intege, yibwira ko ataco arusha  canke arengeje abakurambere biwe abamubamuboneye izuba ni nako kwisabira urupfu:"Eliya yari  yagenze urugendo rw’umunsi umwe mu bugararwa, araheza rero yicara musi y'igiti yipfuza urupfu avuga ati: Ubu birakwiye! Mukama niwakire ubuzima bwanje kuko ntari mwiza kurusah basokuru banje." (1Bami 19,4). Eliya aciwe intege  n'uko ishengero ryabonye ibitangaro ariko ntirihinduke, rikabandanya gukomantaza  umutima waryo. Bibiriya  Nyeranda mu nsiguro zayo igira iti: "inyuma y'igitangaro c'akataraboneka cabereye ku musozi wa Karumeri, Eliya yari yizeye ko umwami n'abo arongoye  bahinduka bakagaruka ku Mana, amaze  kubona ko badahindutse yaciye acika intege. Eliya rero atanguye urugendo rurerure, urugendo rugana mu bugaragwa ata kintu na kimwe kihabarizwa. Umunsi umwe urakwiye kugira ngo aruhe yongere yihebure.
Nk’uko rero twigeze kubibona, Imana ntiyibagira umusavyi wayo, ni kwo kurungika umumarayika wayo kumuremesha mu gihe wewe yabona ko vyose birangiye:" Hanuma araryama aca asinzirira munsi y'ico giti.  Haza umumarayika w'Umukama  amukorako, amubwira ati:‘Vyuka urye!"Aritegereza, abona amaja ku mutwe hari agatsima gacumbwe ku mashiga  hamwe n'umubindi w'amazi; ararya aranywa aca asubira kuryama. Umumarayika w'Umukama aragaruka ubugira kabiri amukorako amubwira ati: Vyuka urye kuko ufise urugendo rurerure." (1Bami 19,5-7). Urwo rugendo ruzomara iminsi mirongo ine kugira ngo ashike  ku musozi wa Horebe aho ategerezwa kuvugana n'Umukama. Horebe ni irindi zina batazira umusozi wa Sinayi, Imana yagiriranyeko amasezerano   n’umuryango wayo iciye kuri Musa. Nkuko Umukama yeretse Musa ko ari kumwe n’umuryango wiwe, nikwo gusubira  guhumuriza Eliya amwereka ko bari kumwe mu rugendo, ko  yoreka gukekereza canke ngo yihebure. Musa ntiyashobora kubona ubukayangane bw'Umukama; Eliya na we nyene ntashobora kubona Imana imbonankubone: "Umukama avuga ati: ‘Ng'iki ikibanza hafi yanje; uozhagararakugitandara. Hanyuma ubuninahazwa bwanje nibwahaca nzoguhisah mu giandara nzokwubikako ikiganza canje  maze umbone ubw'inyuma igihe cose ndiko ndahaca." (Ihunga 33,21-22). "Umukama avuga ati "Sohoka uje guhagarara ku musozi, imbere y'Umukama." Ehe  Umukama  ahava arengana"(1Abami 19,11).
Musa na Eliya ni abantu bahambaye  Bibiriya itubwira; mbere  ubuzima  babayemwo  bumeze nk'ubusa n’ubw’Umwana w’Imana.
Yezu na we nyene amaze kuvuka yarakunda kuja mu bugaragwa, mu gahinga no mu misozi. Haba mu bugaragwa, haba mu gahinga haba no mu misozi,  hose ni ahantu   umuntu ashobora guhurira n’Imana ku buryo burengeye kuko hatekanye,kandi hikinze induru z'isi. Ni ho tubona ko Yezu amaze kubatizwa yaciye aja mu bugaragwa:"Yezu ava ku nkombe ya Yorodani yuzuye Mutima Mweranda, maze ajanwa na Mutima Mwerandamu bugaragwa.”(Lk 4,1).   Musa na Eliya ni bo kandi baganira na Yezu, igihe yihinduye ukundi ku musozi wa Taboro (Mt 17,3).
Harageze igihe aho  Umukama  yerekana ko ari kumwe na Eliya. Hari uburyo bune Umukama yakoresheje kugira ngo amwereke ko bari kumwe nk’uko tubisoma  mu gitabo ca mbere cy’Abami: ‘:"mwinshi kandi w'igihuhusi, usiturua imisozi kandi usatura n'ibitandara vy'amabuye uba ari wo ubanza imbere y'Umukama. Ariko Umukama ntiyari muri uyo muyaga. Inyuma y'uwo muyaga haza nyamugigima. Ariko Umukama ntiyari muri iyo nyamugigima. inyuma y'iyo nyamugigima, haza umuriro, ariko Umukama ntiyari muri uwo muriro.  Inyuma y'uyo muriro haza akayaga gakegake gahuhera. Eliya akumvise  aca yipfuka umutamana wiwe mu maso. Arasohoka ahagarara mu rwinjiriro rwa rya senga ry'ibuye. Ni ho yumva ijwi rivuga riti: Eliya ukora iki hano?".(1Bami 19,11-13). Ivyo biratwereka neza umubonano wa Eliya agirana n'Umukama Imana mu gacerere. Ibimenyetso bitatu (inkuruma  y’umuyaga, nyamugigima, umuriro) ni ibimenyetso bihambaye umuntu wese ashobora kwibwira ko birungitswe n'Uwusumba vyose. Twovuga ko vyogereranywa ni ivyabera mu mutima  wa Eliya yari  ahunze Yezabeli, nay akayaga gakeyi  kageranywa n' amahoro y’umutima, mbere umutekano uranga umuntu wese yinjiye mu bunywanyi bw'Imana.
Eliya amaze kwumva akayaga gakeyi yumvise ijwi rimubaza riti: " Eliya ukora iki hano?" Niho yishuye ata makenga. Inyuma y’iryo jwi ntiyasubiriye gutinya kwegereza yari yaturutsemwo:" Mfitiye ubwira bwinshi Umukama Nyeningabo kuko bene Israyeli bataye isezerano ryawe, basitura icitwa uruhimbi cawe cose, bicisha inkota abahanuzi bawe, ni jewe nsigaye jenyene none bariko baraondera ubuzima bwanje ngo babunyake. "(1Bami 19,14).

Eliya n’umuryango wa Karumeri
Kuva mu kinjana ca mbere, abakuru ba Ekleziya yo mu buseruko bafashe Eliya nk'umukurambere n’akarorero k'ubuzima bwo kuba ahawenyene n’ubwa kimonaki. Abantu bose bashaka kuba mu gacerere kandi bonyene, baba  batanguriwe na Eliya umuhanuzi. Muri urwo rwego  niho tubonamwo abahanuzi bose bakurikiye gushika kuri Yohani Batista ariwe tuzi mu Bwuzure bushasha. Aho hantu Eliya yabaye ubu hitwa Wadi Ayini es-Siyahi (Wadi’ain es-Siah). Mu myaka yababa ikinjana ca cumi na gatatu ni ho abakristu baje bava mu burengero baje kuba ku musozi Karumeri.Baraheza nabo baja muri  urwo ruhererekane rukomoka ku muhanuzi Eliya. Ni bo Nikolas w’umufaransa yita‘Abavyeyi bacu’ canke 'Abatuboneye izuba'. Aho ni ho hatumye tuvuga ko, umuryango wa Karumeri woba ufise amamuko mu Bwuzure bwa Kera,  ku muhanuzi Eliya mu kinjana ca cumi na kane. Ni kuri urwo rugero  kandi rero abakarume bafatiye ko akarorero mu vyerekeye kunywana  n’Imana. Akaba ari wa abaja imbere.

Ivyo umuntu yokwigira  kuri Eliya
Igitabo ca Mwene Siraki kitwereka muri make ivyaranze Eliya. Umwanditsi aramushemeza amuhayagiza. Aratubarira mu majambo make ivyo Eliya yakoze: Umuhanyzi Eliya yaje nk'Umuriro, ijambo ryiwe rikarurumba nk'ikimuri.  Niwe yateye amapfa mu bantu, arabagabanya basigara ari imparurwa, kubera umwitwarariko yari afise. Yishimikije Ijambo y'Umukama, yarugaye ijuru, hanyuma ashungurura umuriro gatatu. Eliya we ese ukuntu watewe iteka n'ibitangaza wakoze!  Ni nde yokwishuma ngo ameze nkawe?  Wewe warakue uwapfuye mu rurpfu umukura mu kuzimu wishimikije ijambo rya Rudasumbwa.  Waratembagaje abami barahona, ukura abanyacubahiro mu cicaro c'abo. Warumvise impanuro uri ku musozo wa Sinayi,  urumva ibihano Umukama yashinze uri ku musozo Horebi. Ni wewe wasize abami amavuta kugira ngo bihore, usiga abahanuzi kugira ngo bagusubirire. Warareruwe n'igihuhusi c'umuriro, ugendera k'umukogote w'amafarasi y'umuriro. Vyaranditswe y'uko hageze ibihano, uzotururuza ishavu ry'Umukama imbere y'uko ryisuka, ugasubiza umutima w'umuvyeyi k'umwana wiwe ukanagura ibisata vya Yakobo. Hahiriwe abazokwibonera, n'abazoba bapfuye bagikunda Imana; nkako na twebwe nyene nta nkeka tuzobaho." (Siraki 48,1-11).
Aya majambo atwereka vyinshi twomwigirako ariko ivyo dushimikirako ni bibiri:
-ukurangamira Imana
-ukuba umutumwa w’Imana
a)Ukurangamira Imana
Mu gitabo c’Ubwitonzi  dusoma ngo: " Nkako ufatiye k'ubukuru n'ubiwza bw'ibiremwa, umuremyi wavyo aramenyekana."(Ubwitonzi 13,5). Eliya ni umuntu w’Imana. Naho ata kintu  na kimwe yanditse ku gisabsho, atubera akarorero  akatwigisha  gutega amatwi Imana biciye  mu gacerere k'umutima mbere gushika aho umuntu yumva ariko araganira n’uwo bakundanye bimwe bishitse atagahemo karimwo. Umuntu rero mu gisabisho ciwe co kwihweza  no mukuba umwihwezamana, ibiremwa vyose rero bishobora kumufasha guhura n’Umuremyi wiwe, akongera gusubirana rya shusho yaremanywe kuko tuzi neza ko yaremanywe  agashusho k'Imana ( Raba Amamuko1,26) ariko kubera igicumuro akaba yarataye akaranga k'Imana. Eliya atwigisha kandi kuduga  imisozi  miremire kugira ngo dushobore guhura n’Imana. Igisabisho co kurangamira gisaba ko umuntu aba yararengeye ibimubuza guhura n’Imana, akivako wese, agaheza akihweza Imana mu kwemera,  ukwizigira n'urukundo.

b) Ukuba umutumwa w'Imana
Kuba umutumwa ni ugutanga  ubutumwa uko babuguhaye ataco ukuyeko canke ngo wongereko. Eliya yatanze ubutumwa bw’Imana adatinya abo yatumweko. Ijambo ryiwe riturira nk’igicaniro kirurumba. Umutumwa ategerezwa kwama  aharanira ko Ubwami bw’Imana bukwira  hose, kwama afise ishaka  ryo kurwanira izina ry’Imana. Kuba umutumwa ni uguheba vyose ukishimira Yezu Kristu ata kindi umubangikanije. Kwemera kuba umutumwa nta kindi bisigura atari ukugurisha ivyo utunze vyose hanyuma ukegukira wese Yezu Kristu. Gufata icemezo no  kugumya ibanga ubutacisubirako.

Umusozo
Muri rusangi Bibiriya igira ico itubwira ku mateka ya Eliya, cane cane igitabo ca mbere c’Abami. Kuba Eliya atavugwako vyinshi bifise ishimikiro kuko yaje nk’umutumwa w'Imana ahanura kandi akora ibitangaza. Ntiyari  Umwana w’Imana ahubwo yari umusuku, kandi umusuku ntiyigera aruta  Shebuja. Vyababaye kugira ngo kandi ntihabe ugukekeranya.Turabona ko mu Bwuzure bushasha  abantu bamwitiranya na Yezu: "Bamwe bavuga ko uri Yohani Batisita, abandi ngo uri Eliya, abandi ngo ni  Yeremiya canke umwe mu bandi bahanuzi"(Mt 16,14). Ni co gituma Yohani Batisita we yavuga ko ari ijwi ry’uwuvugira mu bugaragwa (Yh 1,23). Ico tubona kitugora  mu minsi ya none  ni ukumenya uruhara rw'umwe umwe, n'ico ashinzwe kugira ngo ashobore kurangura ubutumwa bwiwe atabereye  abandi intambamyi.
Ubuzima bwa Eliya ni butubere akarorero  kugira ngo natwe turushirizeho gukwiza Ubwami bw'Imana dushize ubwoba kandi tuyaga ko Kristu yazutse. "Imana yo  ishobora kubaremesha kubw'Inkuru Nziza nigisha mu kuranga Yezu Kristu, muri rya banga ryahishijwe kuva kera na rindi, none ubu ryamenyekanye kandi n'ivyanditswe n'abahanuzi nkuko Imana yamaho yari yabitegetse, rikamenyekana ngo amakungu yose aze agendere   ukwemera."(Rom 16,25-26). Ese ayo majambo  ya Pawulo mweranda yotubera itara ritumurikira imisi yose n'ibihe vyose.

                                                                      Furera Selestino-Mariya MUHIRE, w'Isakramentu ryeranda Umukarume

Bihinduwe mu Kirundi na Furera Y-M Viyane SAKUBU, Umukarume







Back to content | Back to main menu