N° 3 (2013) Kinyarwanda - Carmel in Burundi and Rwadna

Go to content

Main menu:

N° 3 (2013) Kinyarwanda

Scapular Conf. > S.C. Formation

UMUBYEYI BIKIRA MARIYA
MU MURYANGO WA KARUMELI




IRIBURIRO
Kimwe mu biranga Karumeli ni umwanya wihariye abavandimwe baha Umubyeyi Bikira Mariya mu buzima bwabo. Mu rugendo rwabo rwo gukurikira Yezu, ni Bikira Mariya bahanga amaso, bunga ubumwe na we, bakamwigiraho imigenzo myiza, ndetse bakamuha icyubahiro gikomeye.  Mu mvugo ihinnye twavuga nka Papa Lewo XIII ngo Karumeli uko yakabaye ni iya Bikira Mariya.
Umurage twahawe n’abakurambere ni kumwiga ingiro n’ingendo. Kuko icyo ubuzima bwa Karumeli busa buri muvandimwe ni ukuzirikana Ijambo rya Nyagasani amanywa n’ijoro kandi ibyo ni umugenzo waranze Umubyeyi Bikira Mariya nk’uko Mtg Luka abitubwira  (Lk 2,19.51).
Kuba abavandimwe bari muri Karumeli bafite Mariya ho Umubyeyi bibafasha kumva bari mu muryango w’abavandimwe bahuje Umubyeyi uri hagati muri bo, Umubyeyi ubumva kandi ubafitiye igishyika. Dore ko Kwiyegurira Bikira Mariya uko Karumeli ibidutoza, bigamije kudufasha kunoza urukundo Kristu yaduhayeho umurage, urukundo rw’Imana n’urukundo rw’abavandimwe. Muri iyo nzira Mariya atubereye Umubyeyi uduha urugero, ariko kandi unaduherekeza, dore ko ubuzima bwa benshi mu batagatifu ba Karumeli bubiduhamo ubuhamya.
Muri iyi nyandiko turareba aho Umuryango wa Karumeli ukomora icyo cyubahiro kidasanzwe ugenera Umubyeyi Bikira Mariya, tuze kureba uko amasekuruza yagiye ahererekanya uwo murage, by’umwihariko turebe icyo bamwe mu Batagatifu ba Karumeli bavuga kuri uwo Mubyeyi, mbere yo gusoza turagira icyo tuvuga ku Isakapulari ya Karumeli.


Amavu n’amavuko y’Umuryango wa Karumeli,
Umuryango wa Bikira Mariya.

Hari ibintu 3 byaranze umwanya Umuryango wa Karumli yahaye Bikira Mariya mu buzima bwayo: Umusozi wa Karumeli yatangiriyeho, izina ry’Umuryango wa Karumeli n’amasezerano mu Muryango wa Karumeli.  

Ku musozi wa Karumeli: Shapeli yitiriwe Bikira Mariya
Umwe mubakoze urugendo rutagatifu ku butaka butagatifu, mu gihugu cya Palesitina, mu kinyejana cya XIII hari aho atubwira iby’Umuryango w’abafureri b’abaherimiti bari bafite Shapeli nto nziza cyane yitiriwe Umubyeyi Bikira Mariya, abo bari abavandimwe ba Karumeli. Ni Umubyeyi Bikira Mariya bisunze ngo ababere umurinzi.
Mu minsi yakurikiyeho izina rya Bikira Mariya ryahawe urugo rwose rw’abo baherimiti. Kuba Shapeli yari yaratuwe Umubyeyi w’Imana ni ho abagize umuryango wa Karumeli bakuye guha umwanya wihariye Umubyeyi Bikira Mariya kuva umuryango ukivuka. Nta washidikanya ko muri iyo Shapeli harimo ishusho ry’Umubyeyi Bikira Mariya, uwo abafureri bumvaga abarebana urukundo mu buzima bari bariyemeje bwo gukurikira Kristu, bumva bari kumwe nk’uko yari kumwe n’intumwa igihe Kiliziya ivuka.

Izina ry’umuryango: Abafureri  ba Bikira Mariya wa Karumeli

Mu bitabo byose byerekana amateka y’uwo Muryango, ndetse n’Inyandiko abapapa banyuranye bagiye bandikira abakuru b’Umuryango, izina bitwaga ni Abafureri ba Bikira Mariya wa Karumeli. Iryo zina rizaba ikimenyetso cy'umushyikirano w'urukundo abafureri bari bafitiye Umubyeyi wabo Bikira Mariya kugera ubwo babona ndetse ahubwo ari mushiki wabo!

Kwiyegurira Bikira Mariya
Abo Bafureri ba Karumeli basezeranaga kwiyegurira burundu Bikira Mariya mu murimo bari bariyemeje wo gukorera Kristu Yezu ku butaka butagatifu. Nk’uko tubibona mu mateka, baravugaga bati: «ubuvugizi bukomeye Umuhire Bikira Mariya, Umubyeyi w’Imana, uwo twemeye gukurikira, kandi akaba yararagijwe n’Umuryango wacu wo ku Musozi wa Karumeli. (cf Acta del Capitolo Generale de Montpellier, Acta cap.gen., Ed. Wessels-Zimmermann, Roma, 1912, p. 7).
Kugera na n’ubu, amasezerano y’abagize umuryango wa Bikira Mariya Mwamikazi wa Karumeli, agaragaza iyo ngingo yo gukurikira Kristu biyegurira Umubyeyi Bikira Mariya. Baragira bati ”Kugira ngo mbeho mu budahemuka, numvira Yezu Kristu na Bikira Mariya, …”
Uko amasekuruza yagiye akurikirana
Uko abakurambere babyifuje bakanabibaho, abafureri, ababikira n’abalayiki bagannye umuryango wa Karumeli ntibahwemye kugaragariza urukundo n’icyubahiro ntagereranywa Umubyeyi w’Imana Umwamikazi wa Karumeli:

a. Amazina yahawe uwo Mubyeyi
Mu ntangiriro hakoreshwaga «wa Karumeli (Patronne de l'Ordre), ariko bidatinze izina ryuje urugwiro «» ryaje gutangira gukoreshwa nk’uko bigaragara mu nyandiko z’inama zakorwagano mu itegeko-shingiro, aho bagira bati «Ku bw’icyubahiro cy’Umwami wacu Nyagasani Yezu Kristu n’Umubikira, Umubyeyi w’Umuryango wa Karumeli». Cyangwa ngo «Kubera igisingizo cy’Imana n’ Umuhire Bikira Mariya, Umubyeyi w’Imana n’uwacu.» (Itegekonshingiro ryo mu 1369).
Mu ndirimbo «Rurabo rwa Karumeli» Bikira Mariya bamwita «Umubyeyi utuje» naho Yohani wa Chimineto akita uwo Mubyeyi «Isoko y’impuhwe n’Umubyeyi wacu» Kuri izo nyito zose ntitwibagirwa ko Abafureri babonaga muri Mariya «Mushiki wabo».
Ikindi Abafureri bakomeje gushimangira no kurata ni Ubusugi bw’Umubyeyi Bikira Mariya. Bityo akababera urugero rwo guhitamo no kubaho mu bumanzi, umutima urangamiye Nyagasani. Abafureri ba Karumeli ni bamwe mu bagiye bashyigikira intekerezo yo guhamya Ubutasamanywe icyaha bw’uwo Mubyeyi. Mu kubiha agaciro bambaraga igishura cyera berekana ko Bikira Mariya Umubyeyi uzira inenge ababereye Umubyeyi bakamubera abana, bakaba bagamije kwigana imibereho ye.
Abafureri ba Karumeli bahimbazaga Umubyeyi Bikira Mariya muri Litulugiya, byagaragariraga mu kwizihiza iminsi mikuru y’Umubyeyi Bikira Mariya, kumuririmbira uturirimbo mu isoza ry’amasengesho ya Zabuli agendanye na buri saha,  nyuma y’isengesho risoza umunsi bakaririmba “Turakuramutsa Mwamikazi Nyiribambe”.

b. Bikira Mariya yagaragarije Umuryango wa Karumeli ko umufiteho ubutoni
Amateka atubwira ko Bikira Mariya na We atigeze atererana abafureri ba Karumeli bari baramwiziritseho. Ni We wagize uruhare rukomeye mu kurinda Umurryango wa Karumeli cyane cyane igihe bageze mu bihugu by’i Burayi.
Igitabo kivuga abatagatifu ba Karumeli kitubwira ibya Mutagatifu Simoni Sitoki wari umukuru w’Umuryango ahashyira mu 1251, wabonekewe n’Umubyeyi Bikira Mariya akamuha Isakapulari, ikimenyetso cy’umukiro ku bazayambara bagaragaza urukundo bafitiye Umubyeyi Bikira Mariya.
Bidatinze Papa Yohani wa XXII asohora inyandiko ihamya ko Umubyeyi Bikira Mariya yamwiyeretse amusaba kurengera umuryango wa Karumeli, bityo na we akazamwitura amurengera. Icyo gihe Papa yatangaje ibyo tuvuze haruguru ko umuntu upfuye yambaraga Isakapulari kubera urukundo afitiye Umubyeyi Bikira Mariya, azakizwa igihano cya Purugatoli.
Kuva mu kinyejana cya XIV, Umuryango wa Karumeli wifuje kujya wizihiza umunsi wa Bikira Mariya Umwamikazi wa Karumeli bamamaza ingabire uwo Mubyeyi adahwema kubahunda. Bari bagamije kwibutsa ko uwo Mubyeyi ari Umurinzi wa Karumeli, kandi ko adahwema kutugabira ingabire nyinshi cyane cyane kuva ku wa 17 Nyakanga  1274, ubwo Umuryango wemerwaga ku buryo bw’agateganyo mu gihe wari ugiye kuzima.
Nyuma itariki ya 16 Nyakanga ni yo yaje gusigara mu mateka, nk’umunsi Umukurambere Simoni Sitoki yabonekewe n’Umuubyeyi Bikira Mariya. Ni kuri iyo tariki twizihizaho Bikira Mariya Umwamikazi wa Karumeli.

c. Umwanya wa Bikira Mariya mu nyigisho za Karumeli
Abafureri ba Karumeli, mu nyigisho batangaga ku Mubyeyi Bikira Mariya,  bagaragaje icyifuzo cyabo cyo gukurikiza imigenzo myiza yaranze uwo Mubyeyi. Nka Yohani Baconthorp (1294-1348) yagerageje kugereranya imibereho y’umufureri wa Karumel n’iy’uy’Umubyeyi Bikira Mariya.
Abandi nka Arnold Botius (1445-1499), yagarutse ku Burinzi bw Bikira Mariya Umubyeyi wa Karumeli ashishikariza abavandimwe kubaho babana mu bucuti bukomeye n’uwo Mubikira, bakamubera abahungu b’inkoramutima, bakemera gusangira na We byose. Umuhire Batisita Mantouan (1447-1516), mu bisigo yanditse, aririmba Umubyeyi Bikira Mariya.
Mutagatifu Tereza wa Yezu (wa Avila) avuga  ko yamenye kandi agakunda Umubyeyi Bikira Mariya kuva ari muto abitojwe na nyina Dona Beyatirisa, yabigaragazaga mu kuvuga Rozali. Nyuma aho nyina yitabiye Imana, yasabye Bikira Mariya ngo amubere Umubyeyi. Tereza ahamya kandi ko uwo Mubyeyi yamwakiriye koko kandi ko batigeze batana ubuzima bwe bwose. Ahubwo ni we Tereza avuga ko akesha ingabire yo guhinduka yagiye agira mu bihe bitandukanye.
Ariko uko yagiye akura Tereza ntiyagumye mu marangamutima gusa, ahubwo yinjiye mu mayobera y’ukwigirumuntu kwa Jambo, amayobera y’icungurwa ryacu, akazirikana ku mwanya wa Bikira Maria mu kwigira umuntu kwa Jambo, mu gihe atuwe Imana mu ihekaru, ihungira mu Misiri, agakomeza atyo kugera mu iyobera rya Pasika aho Mariya yafashije umwana we kuducungura, kugera ubwo na we yinjiye mu ikuzo.
Tereza yemeza kandi akavuga ku mugezo mwiza w’uko ko Bikira Mariya ari kumwe na Kiliziya, Umubiri Mayobera wa Kristu. Hari aho atubwira ko Bikira Mariya yabaye umukiristu wa mbere, umwigishwa wa Yezu, uwemeye gukurikira Kristu kugera ku Giti cy’Umusaraba. Bikira Mariya yigishije Tereza, kuba umukobwa wa Kiliziya, mu mubano we na Kristu. Indi migenzo twavuga Mutagatifu Tereza yatoje abakobwa be avuga Umubyeyi Bikira Mariya ni ubukene, kwicisha bugufi ndeste no gusingiriza Nyagasani ibyiza urukundo rwayo ruhora rutugaragariza.
Tereza ahamya ko ari Bikira Mariya wamushishiakarije gushinga urugo rwa mbere rwa Karumeli ivuguruye, amusezeranya kuzabimufashamo kuko ko bizahesha Yezu ikuzo. Tereza ntiyahwemye kuragiza byose uwo Mubyeyi no gushishikariza abakobwa be kumuhanga maso, agira ati «Byose biva kuri Bikira Mariya:   umwambaro, Itegeko ndetse n’amazu».
Mtg Yohani w’Umusaraba na we amateka atubwira ko yamenye Umubyeyi Bikira Mariya ari muto, ubwo yamurohoraga mu cyuzi. Aho atangiriye gutanga inyigisho, avuga Bikira Mariya afatiye ku mwanya yagize mu icungurwa rya muntu. Aduhamiriza ko Bikira Mariya yari afitanye ubumwe na Kristu, yemera gukoreshwa no Roho Mutagatifu aba atyo urugero rw’abasenga ubudahuga batakambira abavandimwe babo. Aragira ati «Mariya ni ubucece buragamiye Imana ari na bwo bwakiriye Kristu».
Abandi batagatifu ba Karumeli: Mtg Tereza w’Umwana Yezu ni we wavuze akiri muto ati «Bikira Mariya ni Umubyeyi kurusha uko ari Umwamikazi», ubwo yari amaze kumukiza indwara yari imuzahaje. Aho agereye muri Karumeli, yamuhimbiye umuvugo «ngukunda Bikira Mariya». Hari n’aho adusetsa atubwira ko Bikira Mariya yagowe kuko we nta Bikira Mariya afiteho Umubyeyi!
Isakapulari ikimenyetso cyo kwiyegurira Bikira Mariya
Tugaruke kuri SakapulariKarumeli, twabonye ko yahawe Mutagatifu Simoni Sitoki, ariko se mu by’ukuri Isakapulari ya Karumeli ni iki?
Twasubiza tuvuga ko Isakapulari ari umwambaro, umwenda wadozwe na Bikira Mariya,  ayitwambika ku ntugu aturinda ibyorezo bya roho n’iby’umubiri ariko ikaba iranga abamwiyeguriye mu Muryango wa Karumeli.

Isakapulariumwambaro
Jambo yigize umuntu, azi neza intege nke za muntu, ariko agamije kuzamura muntu ngo amugeze ku ngabire y’ubuzima nyabuzima, ubuzima bwa Nyagasani. Ibimenyetso binyuranye yakoresheje yabihaye ingabire yo kujya bikoreshwa mu gutagatifuza abamukurikiye. Twavuga nk’amazi ya Yordani ubu ashushanywa n’amazi ya Batisimu, umugati na divayi yahaye intumwa ze basangira ubwa nyuma, bishushanya Igitambo cy’Ukaristiya dusangiriramo Umubiri n’amaraso bye, …. Ibyo ni byo bimenyetso Kiliziya yasigaranye ho amasakaramentu.
Ni muri urwo rwego Kiliziya iduha n’ibindi bimenyetso bitari amasakaramentu nyir’izina ahubwo byunganira amasakaramentu bitwibutsa umuhamagaro wacu nk’abakurikiye Kirstu. Nk’uko bivugwa baha isakapulari umugisha: «Uhoraho kandi ushobora byose , washatse ko Umwana wawe yambara umubiri  wa mntu wari ugenewe ubushanguke, turakwinginze, ngo usesekaze umugisha wawe kuri uyu mwambaro abakurambere bacu bishimiraga kwambara ku bw’icyimenyetso cy’ubudahemuka n’ubwicishe bugufi, wuhe umugisha kugira ngo umugaragu wawe uzawambara azashobore kwambara Kristu ubwe.»
Twavuga ko Isakapulari itwibutsa ko muri Batisimu twambaye Kristu, uyambaye agerageza kuzirikana amasezerano ya Batisimu, noneho akisunga kurushaho ubuvugizi bw’Umubyeyi Bikira Mariya.

Isakapulari ni ikimenyetso cy’uburinzi bwa Bikira Mariya
Umwambaro wose uturinda ibyahutaza umubiri wacu: ubukonje, ubushyuhe, umuriro, icyadukomeretsa, …. N’Isakapulari na yo iturindira roho, nk’uko twabivuze haruguru, Umubyeyi ayiha Mtg Simoni Sitoki, yamwijeje ko uzapfa ayambaye atazajya mu muriro w’iteka.
Nyamara Bikira Mariya ntiyaduhaye impigi iturinda, tumaze kuvuga ko Isakapulari itwibutsa abo turi bo, ababatijwe muri Kristu, abemeye gukurikira Inkuru nziza yatumenyesheje, Tukibuka ko Urukundo ari wo murage twahawe. Isakapulari ni ikimenyetso cy’urukundo rw’Imana n’Umubyeyi wayo Bikira Mariya. Uyambaye aba yemeye kwakira iyo ntwaro ngo atsinde icyaha aho kiva kikagera dore ko ari cyo kidukura muri urwo rukundo.

Isakapulari ni icyimenyetso cy’inkomoko yacu
Isakapulari ni umwambaro wa Bikira Mariya, itwibutsa ku buryo bwayo ko turi abana b’Imana n’ab’Umubyeyi Bikira Mariya.  Mtg Pawulo, atwibutsa agaciro ka Batisimu agira ati «muri Kristu, nimwisesureho Kristu» (Ga 3,27). Nyamara ntitwambaye Kristu hejuru y’ububi bwacu ahubwo Kristu aduha kamere nshya itwinjiza muri kamere ye y’ubuzima bw’iteka. Ibyo tukabigeraho twigiramo ibyifuzo nk’ibya Kristu (,5), bityo tukagenda twishushanya na we.
Isakapulari idushishikariza kandi gusa n’Umubeyi Bikira Mariya. Nk’uko Imana yaducunguye imunyuzeho, ni na ko  ikomeza kumunyuraho itugabira ingabire zinyuranye iduha. Kandi koko neza kandi twemera ko umwigishwa wa mbere wa Yezu yabaye Umubyeyi we Bikira Mariya. Ni nde wundi wadutoza kunoza ingendo n’ingiro dukurikiye Kristu nk’Umubyeyi we Bikira Mariya?
Ku bifuza ibisobanuro birambuye twabagira inama yo gusoma agatabo «ya Karumeli» kanditswe na Karumeli.


UMWANZURO:  BIKIRA MARIYA ATWIGISHA IKI?


  • Umubyeyi Bikira Mariya tumwigiraho kubaho ubuzima burangamiye Imana, bwigana kandi bukurikiye Yezu, busabanye n’Imana n’abavandimwe. Twavuga ko uburyo Karumeli yubaha Umubyeyi Bikira Mariya bijyanye rwose n’ibyo Papa Pawulo VI avuga mu nyandiko ye Marialis Cultus n° 57:

  • Kwemera, kwakira n’ubuhanga bwo kuzirikana Ijambo ry’Imana  (Lk 1, 26-28; 1, 45; 2,19; 11, 27-28).

  • Ukumvira kw’abiyeguriye Imana, (Lk 1, 38) no kwicisha bugufi, ukoroshya ubuzima (Lk 1, 48).

  • Urukundo rwemera kwitangira abandi(Lk 1, 39-56).

  • Ufatanya n’intumwa gusenga (Intu …..).

  • Umubyeyi Bikira Mariya yikomejemo imbaraga mu gihe cy’amage, no mu bubabare. (Lk 2, 34-35. 48-49; Yn 19, 25-27).

  • Gusabana icyizere Umwana we. (Yn 2, 1-11).

  • Ubusugi bwe butigeze buseseka (Mt 1, 18-25; Lk 1, 26-38).

  • Kuba yarakurikiranye ibyabaye ku Mwana we kuva avuka ari mu kirugu kugera none aho apfiriye akaba yarazutse (cf. Lc 2, 1-7; Yn 19, 25-27) ’ibindi ….


Back to content | Back to main menu