N° 1 (2013) Kirundi - Carmel in Burundi and Rwadna

Go to content

Main menu:

N° 1 (2013) Kirundi

Scapular Conf. > S.C. Formation

URUHARE RW’UMULAYIKI MU BUTUMWA BWA KILIZIYA
BWO KWAMAMAZA INGOMA Y’IMANA



Intangiriro   
"Imana iravuga iti "Noneho duhange Muntu mu ishusho ryacu, mu misusire yacu" (Intang 1, 26). Aya magambo yo mu gitabo cy’intangiriro afite agaciro gakomeye kuko atwereka ko mu iremwa, muntu ataremwe kimwe n’ibindi biremwa. Abitambukije agaciro. Muntu ahora ashakisha gusa n’Umuremyi. Mutagatifu Agusitini niwe ugira ati "Umutima wanjye ntuzatuza bibaho utaratura muri Wowe." Ibyo bisobanura ko kuri no si turi abagenzi. Urugendo dukora, turukorana n’abandi. Tugenda rero turi umuryango mugari ariwo twita Kiliziya. Twakwibaza tuti "Ni ki dukora kugira ngo urwo rugendo rugende neza?" Twese Yezu aduhamagarira kuba intungane: "Mwebweho rero, muzabe intungane nk’uko So wo mu ijuru ari intungane" (Mt 5, 48). Kugirango ubwo butungane tubugereho dufite icyo dusabwa gukora. Tugomba gukora urugendo kugira ngo tubugereho. Buri wese rero arukora akurikije icyo aricyo muri wa muryango mugari. Muri uku kuzirikana kwacu turibanda ku ruhare rw’umulayiki muri urwo rugendo. Ese umulayiki yumva ate uwo muryango mugari agize ubwe?

Umulayiki ni muntu ki ?
Mbere yo kureba icyo aricyo umulayiki, tubanze turebe icyo ijambo ry’Imana ritubwira ku bijyanye n’uruhare rw’umulayiki cyane cyane mu ntangiriro za Kiliziya. Abakiristu ba mbere "Bahoraga bashishikariye kumva inyigisho z’intumwa, gushyira hamwe kivandimwe, kumanyurira hamwe umugati no gusenga" (Intu 2, 42). Ubwo bumwe bwabarangaga nibwo bwatumaga bubaka Kiliziya maze ingoma y’Imana igakwira hose. Uko gusangira byose byatumaga ntawumva ko hari icyo atunze ku giti cye. Nibyo dukomeza kumva mu gitabo kitubwira amateka y’intangiriro ya Kiliziya: "Imbaga y’abemera yari ifite umutima umwe n’amatwara amwe, kandi nta n’umwe wibwiraga ko icyo atunze cyose ari cye bwite, ahubwo byose byari rusange kuribo. Nuko intumwa zigakomeza guhamya izuka rya Nyagasani Yezu n’ububasha bukomeye, kandi ubugwaneza bwinshi bwari bubuzuyemo bose. Koko rero, nta mukene wababagamo, kuko ababaga bafite amasambu cyangwa amazu babigurishaga, bakazana ikiguzi cyabyo, bakagishyikiriza Intumwa. Nuko bakabisaranganya, bakurikije ibyo buri muntu akeneye" (Intu 4, 32-35). Usibye ibyo byabarangaga, tubona hirya no hino muri Bibiliya abantu batandukanye bagenda bogeza Inkuru Nziza (Intu 11,19-21; 18,26; Rom 16,1-16; Fil 4,3).

Muri iki gihe cya none rero umulayiki aributswa uruhare rwe muri Kiliziya. Kiliziya ni umuryango mugari w’abana b’Imana. Umuntu yinjira muri uwo muryango igihe abatijwe. Pawulo mutagatifu agereranya Kiliziya n’umubiri w’umuntu. Umubiri ni umwe ariko ingingo zikaba nyinshi. Nibyo adusobanurira mu ibaruwa ye yandikiye abanyakorinti: "Mu by’ukuri umubiri ni umwe, kandi ugizwe n’ingingo nyinshi; ariko izo ngingo zose, n’ubwo ari nyinshi, zigize umubiri umwe: niko bimeze no muri Kristu. Twese twabatirijwe muri Roho umwe, ngo tube umubiri umwe. (…) Koko rero umubiri ntugizwe n’urugingo rumwe gusa, ahubwo ugizwe na nyinshi. (…) Niba hari urugingo rubabaye, izindi zose zisangira ako kababaro; niba hari urugingo rumerewe neza, izindi nazo zirishima. Namwe rero muri umubiri umwe ariwo Kristu, kandi mukaba ingingo ze, buri muntu ku giti cye" (1Kor 12,12-14.26-27). Ngiyo impamvu ituma twese abakristu tugomba gufatanya kugira ngo Ingoma y’Imana yogere hose nk’uko tudahwema kubisaba mu isengesho Yezu ubwe yigishije intumwa igihe tugira tuti: "Ubwami bwawe nibuze" (Mt 6,10). Kwivugurura rero mu myitwarire ni ngombwa kugira ngo uwo muryango ukomeze gukura no gusagamba mu rukundo: "Ahubwo nitubaho mu rukundo rutaryarya, tuzakura kandi twiyongere ubudahwema twifatanyije na Kristu utubereye umutwe. Niwe uha umubiri wose gutera hamwe mu ngingo nyinshi ziwugize, zikawutunga, zikawucunga, buri rugingo ku rugero rwarwo, akanawuha gukura no kwiyubaka mu rukundo" (Ef 4,15-16).

Abalayiki rero ni rumwe mu ngingo zigize uwo mubiri Kristu abereye umutwe. Iyo tuvuze abalayiki twumva abakristu bose uvanyemo abari mu rwego rwa gisaseridoti (abepiskopi, abapadiri n’abadiyakoni) n’abari mu miryango y’abihayimana izwi na Kiliziya. Ni ukuvuga abantu bose babaye umwe na Kristu kubwa batisimu, binjiye mu muryango mugari w’Imana bityo bakagira umurage ku murimo wa gisaseridoti, wa gihanuzi, wa cyami bikomoka kuri Kristu, bakaba barangiriza ubutumwa bwabo butandukanye mu mbaga y’abakristu muri  Kiliziya no mu isi.

By’umwihariko rero abalayiki barangiriza ubutumwa bwabo bwa buri munsi mu ngo iwabo, mu kazi hirya no hino. Ni muri iyo mirimo inyuranye bakora basabwe kuba abahamya ba Kristu; kugaragaza ko ingoma y’Imana ibarimo rwagati. Ibyo bakora byose bigomba guhesha ikuzo Imana. Igihe cyose berekeje ibyo bakora ku Mana, baba barushaho kugira isi nziza no kuyitagatifuza: "bityo namwe mube nk’amabuye mazima, mwubakwemo ingoro ndengakamere, kugira ngo mube imbaga ntagatifu y’abaherezabitambo, mwitureho ibitambo ndengakamere bishimisha Imana ku bwa Yezu Kristu. (…) Naho mwebwe muri ubwoko bwatoranyijwe, imbaga y’abaherezabitambo ba cyami, ihanga ritagatifu, umuryango Imana yironkeye, kugira ngo mujye mwamamaza ibigwi by’Uwabahamagaye, abavana mu mwijima, akabinjiza mu rumuri rwe rw’agatangaza, mwebwe abatari umuryango w’Imana kuva kera, ubu ngubu noneho mukaba mwarabaye umuryango wayo, mwebwe mutari abo kugirirwa imbabazi, ubu ngubu noneho mukaba mwarazigiriwe" (1Pet 2, 5.9-10). Aha niho hashingiye iyobokamana nyaryo rijyana no guhora twivugururamo twese ababatijwe amatwara mashya: "Bavandimwe rero mbinginze ku bw’impuhwe z’Imana: nimuture imibiri yanyu, ibe igitambo nyabuzima, gitagatifu kandi kinyuze Imana; ngiryo iyobokamana ryabava ku mutima. Kandi ntimukigane ibi bihe turimo, ahubwo nimuhinduke, mwivugururemo ibitekerezo, kugira ngo muzajye mumenya neza ugushaka kw’Imana, ikiri cyiza, icyashimisha n’ikiboneye" (Rom 12,1-2).

Byongeye kandi abalayiki, mu buzima bwabo ni ikimenyetso kigaragara cy’ingoma y’Imana. Akaba ariyo mpamvu bagomba guhora biteguye gusobanura iby’amizero yabo: "Ntimugatinye ababatoteza, ngo muhagarike umutima; ahubwo nimwubahe Kristu mu mitima yanyu, kuko ari We Nyagasani. Nimuhore mwiteguye guha igisubizo umuntu wese uzagira icyo ababaza kubyerekeye ukwizera kwanyu" (1Pet 3,14-15). Uko kwizera rero umulayiki agukomora k’ubudahemuka: "Si ibyo byonyine, twiratana ndetse n’ibitotezo, kuko tuzi ko ibitotezo bitera kwihangana, ukwihangana kugatera kudahemuka, ukudahemuka nako kugatera kwizera, ukwizera ntigutamaze, kuko urukundo rw’Imana rwabuganijwe mu mitima yacu na Roho Mutagatifu twahawe" (Rom 5, 3-5). Umulayiki abaho ubuzima bwe afite ibyiringiro byo kuzatura mu bwami bw’Imana ubuziraherezo igihe cyose azaba yatsinze icyitwa ikibi cyose: "Icyaha rero nticyongere kugenga umubiri wanyu uzapfa ngo gitume mwumvira irari ryawo. Kandi imibiri yanyu ntimukayegurire icyaha ngo ibe intwaro zo kugira nabi, ahubwo nimugandukire Imana nk’abazima bavuye mu bapfu, imibiri yanyu muyegurire Imana ibe intwaro z’ubutungane" (Rom 6,12-13).

Abalayiki rero bazarangiza ubutumwa bwabo mu kwemera, mu kwizera no mu rukundo. „Ukwemera rero ni ishingiro ry’ibyo twizeye, kukatubera n’icyemezo cy’ibitagaragara" (Heb11,1). „Ukwemera niko kwatumye kandi Abrahamu yumvira Imana, agenda agana igihugu yari guhabwa ho umurage, kandi agenda atazi iyo ajya" (Heb11,8). Ukwemera ntigutandukana n’ukwizera, ndetse n’urukundo. Nibyo Pawulo mutagatifu aduciramo amarenga agira ati: „Ubu ngubu turasa n’abarebera mu ndorerwamo, ku buryo budafututse, ariko hari igihe tuzarebana imbonankubone. Ubu ngubu ibyo nzi biracagase, ariko icyo gihe nzamenya nk’uko nzwi. Kugeza ubu, ukwemera, ukwizera n’urukundo uko ari bitatu, birabangikanye; ariko icy’ingenzi muri byo ni urukundo" (1Kor 13,12-14). Niba twemera ko hari ubugingo bw’iteka, ukwizera kuduha kumva tubufite mu gihe cya none tubifashijwemo n’imbaraga z’Imana arizo rukundo rwayo rwabuganijwe mu mitima yacu na Roho Mutagatifu twahawe. Byongeye kandi itegeko rikuru kandi rikubiyemo ayandi niryo ridutera ishyaka muri uko kurangiza ubutumwa. Nta kindi Imana ishaka k’umukristu uwariwe wese atari ukugira ngo bose bayimenye. Yezu mu isengesho rye rya gisaseridoti agira ati: „Ubwo bugingo bw’iteka ni ukukumenya, wowe Mana imwe y’ukuri, no kumenya uwo watumye Yezu Kristu" (Yoh 17,3).

Umutungo wa Kiliziya
Umubyeyi Kiliziya rero mu minsi ya none idushishikariza kumenya ubukungu bwayo itunze. Iyo ubajije abantu benshi uti umutungo wa Kiliziya ni uwuhe? Abenshi bakunze guhita basubiza bati: amazu, imodoka, amasambu (imbago) n’ibindi. Umutungo wa Kiliziya rero twawugabanyamo ibice bibiri: umutungo utononekara n’umutungo wononekara dukurikije ndetse amagambo yo mu ndangakwemera yacu:Ndemera Imana Data yaremye ijuru n’isi, ibiboneka n’ibitaboneka"Umutungo utononekara cyangwa se utaboneshwa amaso y’umubiri ku buryo bworoshye kandi bwihuse ni : Ijambo ry’Imana n’Amasakaramentu. Ijambo ry’Imana ni Yezu Kristu ubwe nk’uko tubisanga mu ntangiriro y’ivanjiri ya Yohani: Mu ntangiriro Jambo yariho, kandi Jambo yabanaga n’Imana, kandi Jambo akaba Imana" (1,1). Niwe rero Imana yatubwirishije icyo yashakaga kutubwira. Ubukungu rero Kiliziya ifite ni Imana ubwayo. Akaba ariyo mpamvu Kiliziya itazigera ubwo irangiza gusesengura icyo Jambo. Uwo Jambo rero niwe uduhishurira byose: Mwana uwo, ni We buranga bw’ikuzo ry’Imana n’ishusho rya kamere yayo, ni na We kandi uhagaritse byose ku bubasha bw’ijambo rye" (Heb 1,3).

Amasakaramentu nayo ni ubukungu bwa Kiliziya kuko ari Kristu ubwe wayaduhaye kugira ngo adushyigashyige mu mushyikirano wacu n’Imana. Amasakaramentu ni ibimenyetso bigaragara bidutagatifuza, bikaduhuza n’Imana. Ubuzima bw’amasakaramentu buduhuza cyangwa se budusabanisha n’Imana Data, Mwana na Roho Mutagatifu, butuma tugira umurage ku buzima bw’Ubutatu Butagatifu. Bityo bukaduha kubaho, gukora no kwitwararika ku buryo bwa gikristu mu byo tubamo ubuzima bwacu. Amasakaramentu fatizo cyangwa se shingiro (Batisimu, Ugukomezwa, Ukaristiya) adukomeza mu buzima bwacu; isakaramentu ry’Ukwiyunga n’Ugusigwa kw’abarwayi aratwegura (aratugorora) akadukomeza mu gihe tuba dufite intege nke. Isakaramentu ry’Ugushyingirwa niry’Ubusaseridoti adufungurira inzira y’ugukorera Ingoma y’ijuru twitangira abandi cyangwa se dufatanya nabo. Amasakaramentu niyo agize ubuzima bw’umukristu gatolika kuko tuzi neza ko mu yandi madini batagira masakaramentu nkayo dufite muri Kiliziya. Mutagatifu Tomasi wa Akwini, umuhanga mu nyigisho zibijyanye n’ubumenyi bw’Imana niwe ugabanya amasakaramentu mo ibice bitatu akurikije ubuzima bw’umuntu uko dusanzwe tubuzi. Umuntu aravuka, agakura ariko mu kubaho kwe  akenera kurya, iyo arwaye  akenera kwivuza. Amasakaramentu rero anonosora neza uwo mubano wacu n’Imana. Twese tuzi neza ko dufite amasakaramentu arindwi : Batisimu, Ukarisitiya, Ugukomezwa, Penetensiya (isakaramentu ry’imbabazi), Ugusigwa kw’abarwayi,Ugushyingirwa, Ubusaseridoti.

Amasakaramentu agabanyijemo ibice bibiri. Hari ayo umuntu ahabwa rimwe gusa (Batisimu, Ugukomezwa n’Ubusaseridoti) kandi akaba afite ikimenyetso kidasibangana. Andi umuntu ashobora kuyahabwa kenshi. Muri rusange umuntu ahabwa atandatu gusa. Bitewe n’mpamvu zinyuranye umuntu ashobora kuyahabwa yose. Muri kiliziya gatolika romani, uhawe ubusaserdoti ntashobora gushaka, ushatse nawe ntahabwa ubusaserdoti. Kandi ubusaserdoti ntibuhabwa igitsina gore.

Umutungo rero wononekara ugizwe n’abakristu, amasambu, inzu, imodoka, amafaranga n’ibindi. Ibyo byose ni ibifasha kugira ngo Ingoma y’Imana ikomeze kwamamara no kwogera hose. Mu yandi magambo, umutungo wononekara ni bintu bikoreshwa kugira ngo Kiliziya irangize umurimo wayo yahawe na Yezu Kristu hano ku isi. Niyo mpamvu Kiliziya ubwayo ari isakaramentu. Kiliziya ntiriho kubwayo ibereyo Kristu kandi ikaba isabwa guhora ishaka gusa nawe. Umukristu w’umulayiki rero nawe ntahejwe muri urwo rugendo rugana ubwami bw’ijuru. Arabishishikarizwa hamwe n’abandi bakristu (abapadiri, abihayimana) cyane cyane muri no si ya none icumbamo inabi y’urwango, akarengane, umwiryane, intambara n’ibindi

Umwanzuro
Mu gusoza rero twagira ngo twibande k’umulayiki w’umukarumeli. Twarebeye hamwe uko umulayiki yakora ubutumwa bwe muri Kiliziya kugira ngo Ingoma y’Imana yogere hose. Ibyo umulayiki w’umukarumeli yatangaho umusanzu ni byinshi, gusa turibanda kuri kimwe cy’ingenzi kandi duhamya ko aricyo n’ibindi bishamikiyeho. Kwiyemeza gukurikira inzira ya Karumeli ni ukwiyemeza kubaho ubuzima bw’isengesho. Isengesho ni kimwe mubyo umulayiki w’umukarumeli yakagombye gutangaho inkunga cyangwa se umusanzu mu kugira ngo ubwami bw’ijuru bwogere hose. Ibyo ntibivanaho ibyo twavuze haruguru. Agomba rero kurangwa n’ishyaka ryaranze umuhanuzi Eliya. Eliya akamubera urugero mu gushyikirana n’Imana mu isengesho ry’umutuzo. Ibyo bishoboka igihe umuntu ashoboye kurenga imihihibikano n’ibibazo by’isi maze agatuza : « Ako kanya, haza inkubi y’umuyaga usatagura imisozi kandi umenagura amabuye imbere y’Uhoraho, ariko Uhoraho ntiyari muri uwo muyaga. Nyuma y’umuyaga haba umutingito w’isi, ariko Uhoraho ntiyari awurimo. Nyuma y’umutingito w’isi haza umuriro, ariko Uhoraho ntiyari awurimo. Noneho nyuma y’umuriro, haza akayaga gahuhera. Eliya akumvise, yipfuka igishura cye mu maso maze arasohoka ahagarara ku muryango w’ubuvumo. Ijwi riramubaza riti „Eliya urakora iki hano ?" Arasubiza ati „Nagurumaywemo n’ishyaka ry’Uhoraho, Umugaba w’ingabo" (1Bami 19,11-14).

Isengesho niryo rishobora gutuma umuntu atsinda ibishuko, ndetse n’ibindi byago bishobora kubangamira ukwamamazwa kw’Inkuru Nziza. Ni urugero rukomeye Yezu aduha mu ivanjiri, igihe ashishikariza abe kuba hamwe nawe (Mt 26,36-38). Isengesho ni ubuzima bw’umukarumeli. Abatagatifu ba Karumeli bose bagaruka kenshi ku isengesho. By’umwihariko Kiliziya yita Tereza wa Yezu umwarimu w’isengesho. Uyu Tereza rero niwe udusobanurira by’akarusho mu nyandiko ze zose uburyo yashyikiranaga n’Imana.

Muri uyu mwaka Kiliziya yahariye ukuzirikana ku kwemera nta kindi wasigira  abalayiki atari ukwivugurura mu mushyikirano wabo n’Imana binyuze mu buzima burangwa n’insengesho ritaretsa. Umubyeyi Bikiramariya nabaherekeze muri urwo rugendo rwa buri munsi kandi abafashe kuvugurura amasezerano bagiranye n’Imana igihe binjiye mu muryango mushya w’abana b’Imana ari wo Kiliziya ku bwa batisimu. Imana irasingizwa iteka ryose. Amen




Back to content | Back to main menu